43 PHO TƯỢNG ĐỒNG VÀ HÀNH TRÌNH LƯU GIỮ KÝ ỨC VĂN HÓA VIỆT

Từ những khối đồng mang hình hài của các vị vua, anh hùng và danh nhân, một phần lịch sử Việt Nam được kể lại bằng ngôn ngữ điêu khắc. Việc ông Phạm Trọng Tuấn được xác lập Kỷ lục Việt Nam với bộ 43 pho tượng đồng cao từ 1,2 m đến 1,6 m không chỉ ghi nhận một thành tựu về quy mô, mà còn gợi mở câu chuyện về cách nghệ thuật góp phần lưu giữ ký ức và đưa di sản đến gần hơn với công chúng.

Ngày 26/9/2026, tại Hội ngộ Kỷ lục gia Việt Nam lần thứ 55, ông Phạm Trọng Tuấn – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Bảo tồn và Tôn tạo Di sản Văn hóa Việt – được vinh danh Kỷ lục Việt Nam với bộ tượng đồng các nhân vật lịch sử, văn hóa Việt Nam.

Theo Quyết định số 3567/KLVN/2026 của Hội đồng Xác lập Kỷ lục Việt Nam, nội dung kỷ lục được ghi nhận là: “Cá nhân sở hữu, trưng bày bộ tượng đồng các nhân vật lịch sử, văn hóa Việt Nam có số lượng nhiều nhất”, gồm 43 pho tượng, chiều cao từ 1,2 m đến 1,6 m. Kỷ lục được xác lập cho ông Phạm Trọng Tuấn, sinh năm 1977, tại Hà Nội, kể từ ngày 22/9/2026.

Con số 43 tạo nên dấu ấn rõ ràng về quy mô. Nhưng giá trị của bộ tượng không dừng lại ở số lượng. Mỗi pho tượng là một hình tượng văn hóa được tạo dựng với sự đầu tư về ý tưởng, ngôn ngữ tạo hình và kỹ thuật đúc đồng; phía sau đó là câu chuyện về lịch sử, ký ức và những giá trị mà nhiều thế hệ người Việt đã gìn giữ.

Khi lịch sử được kể bằng hình khối

Điêu khắc chân dung lịch sử là một công việc khó ở chỗ người nghệ sĩ không chỉ tạo ra một hình thể đẹp. Tác phẩm còn phải gợi được tinh thần của nhân vật, đặt con người ấy vào chiều sâu văn hóa của thời đại và giúp người xem cảm nhận được vì sao hình tượng đó đáng được ghi nhớ.

Với bộ tượng của ông Phạm Trọng Tuấn, các nhân vật được tái hiện không chỉ là những tên tuổi đã đi vào sử sách. Họ còn đại diện cho những giá trị bền vững của dân tộc: lòng yêu nước, ý chí độc lập, tinh thần dựng nước và giữ nước, trí tuệ, tài năng và truyền thống trọng hiền tài. Chính lớp ý nghĩa ấy khiến một pho tượng vượt ra ngoài chức năng trang trí để trở thành một cách kể chuyện lịch sử bằng hình khối.

Mỗi tác phẩm vì thế cần sự thống nhất giữa ý tưởng, hình tượng và kỹ thuật tạo tác. Chất liệu đồng mang lại cảm giác bền vững, trang trọng; còn đường nét, dáng thế, thần thái và tỷ lệ là nơi người sáng tạo gửi vào tác phẩm cách nhìn về nhân vật. Khi được đặt trong một không gian trưng bày, các pho tượng tạo nên một mạch kể liên tục, giúp lịch sử không chỉ được đọc mà còn được nhìn thấy và cảm nhận trực tiếp.

43 pho tượng – 43 điểm chạm với ký ức dân tộc

Bộ tượng tập hợp những hình tượng gắn với lịch sử và văn hóa Việt Nam qua nhiều thời kỳ. Khi đứng riêng, mỗi pho tượng là một tác phẩm. Khi hiện diện cùng nhau, chúng tạo thành một trường ký ức, nơi người xem có thể tiếp cận quá khứ qua những gương mặt, dáng đứng và biểu tượng đã được chuyển hóa thành ngôn ngữ tạo hình.

Giá trị của cách tiếp cận này nằm ở tính trực quan. Không phải ai cũng có điều kiện đọc những bộ sử dài hay tiếp cận tư liệu chuyên sâu, nhưng một hình tượng nghệ thuật có khả năng tạo ra sự kết nối tức thời. Từ một ánh nhìn, một tư thế hay một chi tiết tạo hình, người xem có thể nảy sinh câu hỏi: nhân vật này là ai, đã sống trong thời đại nào, đã để lại điều gì cho đất nước?

Từ câu hỏi ấy, nghệ thuật mở ra con đường dẫn tới tri thức lịch sử. Đây cũng là một ý nghĩa đáng chú ý của bộ tượng: đưa lịch sử ra khỏi những trang tư liệu để hiện diện trong không gian văn hóa, giáo dục và đời sống cộng đồng; từ đó tạo thêm cơ hội để công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, tìm hiểu và hình thành sự gắn bó với di sản.

Từ tạo tác nghệ thuật đến một cách tiếp cận di sản

Trong quan niệm bảo tồn hiện đại, di sản không chỉ là những gì được lưu giữ nguyên trạng từ quá khứ. Di sản còn cần được giải thích, trình bày và kết nối với đời sống đương đại để tiếp tục có ý nghĩa đối với cộng đồng. Ở góc độ đó, một bộ tượng lịch sử có thể trở thành phương tiện trung gian giữa tư liệu và công chúng.

Với ông Phạm Trọng Tuấn, việc tạo dựng những hình tượng bằng đồng được đặt trong một hành trình nghiên cứu, sáng tạo và cống hiến cho công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản văn hóa Việt Nam. Bộ tượng vì thế không chỉ hướng tới giá trị thẩm mỹ, mà còn mang theo mong muốn làm cho quá khứ tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay và được trao truyền tới các thế hệ mai sau.

Ở bình diện rộng hơn, nghệ thuật điêu khắc còn có khả năng vượt qua rào cản ngôn ngữ. Một hình tượng về một vị vua, một anh hùng hay một danh nhân có thể trở thành điểm khởi đầu để kể câu chuyện về lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam với bạn bè quốc tế. Khi đó, pho tượng không chỉ là tác phẩm mỹ thuật, mà còn là một nhịp cầu của giao lưu văn hóa.

Kỷ lục là dấu mốc, giá trị di sản mới là hành trình dài

Việc xác lập Kỷ lục Việt Nam ghi nhận một thành quả cụ thể: 43 pho tượng đồng về các nhân vật lịch sử, văn hóa Việt Nam, có chiều cao từ 1,2 m đến 1,6 m. Nhưng nếu chỉ nhìn kỷ lục qua con số, câu chuyện sẽ chưa trọn vẹn.

Điều đáng quan tâm hơn là những hình tượng từng hiện diện chủ yếu trong sử sách và ký ức cộng đồng nay được thể hiện bằng một chất liệu có sức bền lâu dài. Từ đó, lịch sử có thêm một hình thức hiện diện mới – trực quan, gần gũi và giàu khả năng gợi mở cảm xúc.

Kỷ lục vì thế có thể được xem như một dấu mốc của một hành trình đã qua, đồng thời là điểm khởi đầu cho chặng đường tiếp theo: tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cách trưng bày, xây dựng nội dung giới thiệu và đưa các tác phẩm đến gần hơn với công chúng. Giá trị của bộ tượng sẽ được bồi đắp khi mỗi tác phẩm không chỉ được nhìn ngắm, mà còn giúp người xem hiểu hơn về nhân vật, về thời đại và về những giá trị văn hóa mà lịch sử trao truyền.

Từ 43 pho tượng đồng, một câu chuyện lớn hơn đang được mở ra: dùng nghệ thuật để lưu giữ ký ức dân tộc, dùng văn hóa để kết nối con người và để những giá trị Việt Nam tiếp tục được kể bằng ngôn ngữ của hôm nay.

Tư liệu: Hồ sơ xác lập Kỷ lục Việt Nam và hình ảnh tại Hội ngộ Kỷ lục gia Việt Nam lần thứ 55.